Thane Municipal Corporation
ठाणे महापालिका इतिहास
ठाणे महापालिका इतिहास
प्राचीन श्रीस्थानक ते आधुनिक ठाणे शहर
संक्षिप्त इतिहास

ठाणे शहर पारसिक खाडीच्या पश्चिम काठावर वसलेले असून पूर्वेला पारसिक हिल्स व पश्चिमेला येउर हिल्स आहेत. प्राचीन काळापासून ठाणे खाडी फक्त नैसर्गिक संरक्षणच देत नाही तर मोठ्या आणि लहान जहाजांना वाहतूक सुविधाहि पुरवायची असा इतिहास आहे. ठाणे शहराने पूर्व-ऐतिहासिक काळापासून स्थानिक आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापाराच्या विकासासाठी चालना देण्याचे काम केले आहे. ठाणे शहराला समृद्ध सांस्कृतिक वारसा व पौराणिक पार्श्वभूमी असून ठाणे शहराचा ऐतिहासिक संवर्धनातही मोठा वाटा आहे. इ.स.9 व्या शतका पासून जागतिक इतिहासात ठाणे शहर श्रीस्थानक म्हणून अस्तित्वात होते. ते अधिक लोकप्रिय शिलाहार घराण्याची राजधानी म्हणून ओळखले जात होते.

ठाणे शहराचा इतिहास सामान्यपणे 5 युगामध्ये वर्गीकृत करता येईल.
इ.स. 1300 पर्यंत वैदिक कालावधी: हिंदू किंवा प्राचीन काळात, उघड, शिलाहार आणि बिंबा राजघराणे
इ.स. 1300-1660 : मोहमद्देन आणि पोर्तुगीज राजवट.
इ.स. 1660-1800 : मराठा आणि पोर्तुगीज राजवट.
इ.स. 1800-1947 अँजेलो: ब्रिटिश राजवट.
इ.स. 1947 पासून आजतागायत-: स्वातोंत्रोत्तर ठाणे.

'Aparant' हे ठाणे शहराचे भौगोलिक प्राचीन नाव होते. ग्रीक सम्राट अलेक्झांडर याच्या भारतीय मोहिम दरम्यान अनेक तत्वज्ञानी, इतिहासकार आणि भौगोलिक तज्ञांनी भारताला भेट दिली. त्यापैकी एक ग्रीक इतिहासकार "Ptolemy' याच्या लेखनातही ठाणे शहराबद्दल उल्लेख आहे. इ.स. 1290 मॅक्रो पोलो नावाचा एका प्रसिद्ध खलाशाने देखील भारताला भेट दिली आणि ठाणे हे जगातील सर्वोत्तम शहर असल्याची नोंद केली. 'घोडबंदर' नावाचे एक बंदर आहे. हे घोड्यांच्या सौदेबाजीसाठी प्रसिद्ध होते. घोडा हा शव्द आणि पोर्ट म्हणजे बंदर यावरून "घोडबंदर" हे नाव पडले. याच काळात 'तानसी' नावाच्या कापडाची निर्यात ठाण्यातून होत असे. इ.स. १३०० ते इ.स.१७०० मध्ये मुस्लिम, पोर्तुगीज, मराठा, आणि ब्रिटीश यांनी राजवट केली. इ.स. 810 पासून इ.स.1260 पर्यंत शिलाहारांची राजवट ठाण्यावर होती.

शिलाहार राजवंश सम्राट हे शिव भक्त होते आणि कोपिनेश्वर मंदिर त्यांच्या राजवटीत बांधले गेले. या शिलाहार राजवटीत धर्मनिरपेक्ष दृष्टीकोन आणि सहिष्णुतामुळे ,विविध समुदायातील लोक पारशी, ख्रिस्ती, मुस्लिम आणि यहूदी मोठ्या प्रमाणात ठाणे येथे स्थायिक झाले. अशा प्रकारे ठाणे शहर सर्व प्रकारच्या लोकांची वस्ती असलेले शहर झाले. यावेळी शिलाहारांनी त्यांना 'पाडा' असे नाव दिले. यावरून आताही नौपाडा, पातलीपाडा, आगरी पाडा असे पाडे अस्तित्वात आहेत हे दिसून येते. इ.स.पूर्वी 12 व्या शतकात राजा बिम्बादेव त्याच्या समुदायाच्या 66 विभागांना घेऊन आले आणि ठाणे येथे स्थायिक झाले. इ.स. 1480 मध्ये गुजरातचा 'सुलतान मेहमूद' याने 'शुभ' प्रांताची ठाणे राजधानी केली.

सेंट जॉन बाप्टिस्ट चर्च इ.स. 1663 मध्ये ठाणे येथे बांधण्यात आले. प्रसिद्ध ठाणे किल्ल्याचे बांधकाम इ.स. 1730 मध्ये सुरु करण्यात आले. मराठा सरदार चिमाजी आप्पा यांनी ' वसई किल्ला ' जिंकण्याचे नियोजन केले आणि इ.स. 28 मार्च, 1738 रोजी त्यांनी ठाणे किल्ला जिंकला. हा किल्ला सध्या 'ठाणे मध्यवर्ती कारागृहात' म्हणून वापरला जात आहे.

पोर्तुगीजांनी ठाणे येथे इ.स. 1530 ते इ.स. 1739 पर्यंत 200 वर्षे राज्य केले. या काळात ठाणे "कलाबे थाना" म्हणून ओळखले जात होते. वर्ष इ.स. 1744 मध्ये ब्रिटीशांनी ठाणे किल्ल्यासह ठाणे शहर जिंकून घेतले.प्रसिद्ध कोपिनेश्वर मंदिराचे वर्ष 1760 मध्ये नूतनीकरण केले. इ.स. 1778 मध्ये पेशवे राजवाड्याचे न्यायालयाच्या इमारतीत रुपांतरित करण्यात आले. वर्ष 1780 मध्ये केशवजी सोराबजी रुस्तमजी यांनी ठाण्यामध्ये पहिल्या पारशी अग्यारीची निर्मिती केली. इ.स. 1803 मध्ये पहिल्या जिल्हा न्यायालयाची स्थापना करण्यात आली. 10 मार्च 1863 रोजी ठाणे हे संसदेमध्ये प्रतिनिधी पाठवण्याचा अधिकार असलेले गाव, पालिका असलेले नगर म्हणून अस्तित्वात आले.

पहिली रेल्वे गाडी 16 एप्रिल, 1853 रोजी ठाणे ते बोरीबंदर पर्यंत सुरू करण्यात आली व ठाणे शहराला अतिथ्य करणारे शहर म्हणून ऐतिहासिक महत्व प्राप्त झाले. वर्ष 1880 मध्ये पालिका असलेले नगर पालिकेने रुपये 12,960/- खर्च करून पाण्याच्या वापरासाठी पोखरण तलावाचे बांधकाम केले. या प्रतिष्ठित प्रकल्पाचे मुंबईचे गव्हर्नर सर जेम्स फर्गुसन यांच्या हस्ते उद्दघाटन करण्यात आले. वर्ष 1885 मध्ये नगरपालिकेची प्रथम निवडणुक झाली.

प्रथम वृत्तपत्र इ.स. 1866 मध्ये ठाणे येथे सुरू करण्यात आले. या काळात विविध मराठी मासिके अरुणोध्याय, सर्वोदया, न्यायलहरी, मनोहर, ज्ञानप्रदीप, ज्ञानदीपिका इ. नियतकालिके सुरु करण्यात आली. अशा प्रकारे प्रिंट मीडियाचे महत्वही ठाणे शहराने जपले आहे.

पहिली वार्षिक जनगणना सन 1881 मध्ये करण्यात आली आणि त्यावेळी ठाण्याची लोकसंख्या १४,४५६ होती. ठाणे जैन मंदिर सन 1879 मध्ये बांधण्यात आले. पहिली इंग्रजी माध्यमाची शाळा सन 1821 मध्ये सुरू करण्यात आली आणि 'ठाणे इंग्लिश स्कूल' असे त्याचे नामकरण करण्यात आले. सन 1893 मध्ये प्रथम मराठी ग्रंथालयाची स्थापना करण्यात आली. सन 1896 मध्ये शिवाजी महाराजांची जयंती ठाणे येथे प्रथमच साजरी करण्यात आली. जून 1897 मध्ये लोकमान्य टिळकांनी ठाण्याला भेट दिली. नाशिक जिल्हाधिकारी जॅक्सन यांची हत्या केल्याबद्दल 19 एप्रिल, 1910 रोजी स्वातंत्र्य सैनिक वीर अनंत लक्ष्मण कान्हेरे, कृष्णाजी गोपाळ कर्वे ,विनायक नारायण देशपांडे यांना ठाणे कारागृहात मरेपर्यंत फाशी देण्यात आली. सन 1938 मध्ये स्वातंत्र्य सैनिक वीर सावरकर ह्यांची ब्रिटिशांच्या कैदेतून सुटका झाल्याच्या प्रित्यर्थ ठाणे नागरिकांनी त्यांचा सत्कार केला. प्लेगच्या साथी दरम्यान निस्वार्थ सेवा केल्याच्या स्मरणार्थ सन 1920 मध्ये ब्रिटिशांनी मासुंदा तलावा जवळील एका रस्त्याला डॉ मूस यांचे नाव दिले.

सन 1935 मध्ये ठाण्यातील एक नामांकित नागरिक श्री. दिवाण बहादूर नारायण सय्याना यांचा मुलगा विठ्ठल सय्याना याने जिल्हा रुग्णालयाच्या इमारतची पुनर्रचना केली.

भारताचा पहिला स्वातंत्र्य दिन -15 ऑगस्ट, 1947 ठाणे जिल्हाधिकारी कार्यालय येथे ब्रिटिश युनियन जॅक उतरवून विख्यात स्वातंत्र्य सेनानी श्री.नानासाहेब जोशी यांच्या हस्ते तिरंगा ध्वज फडकावून साजरा करण्यात आला.

ठाण्याचा समृद्ध सांस्कृतिक वारसा जपण्यासाठी ठाणे नगर परिषदेने, प्रख्यात मराठी लेखक श्री राम गणेश गडकरी यांच्या नावाचे 'रंगायतन' नावाचे नाट्यगृह बांधले. तेव्हापासून विविध नाटके आणि सांस्कृतिक कार्यक्रम यांचे आयोजन करण्यास सुरुवात झाली.

ठाणे महापालिकेची 1 ऑक्टोबर, 1982 रोजी स्थापना करण्यात आली. सन 1990 जनगणनेनुसार तेव्हा ७,९०,००० इतकी लोकसंख्या होती. सन 2003 मध्ये लोकसंख्या सुमारे 14,00,000 इतकी झाली.

सन 1982 पासून ठाणे महापालिकेने शहराच्या विकासासाठी अनेक प्रकल्प आणि योजना हाती घेतल्या असून त्यापैकी एकात्मिक रस्ते विकास प्रकल्प एक हा प्रमुख प्रकल्प आहे. हा सर्व पायाभूत विकास लक्षात घेऊन भारत सरकारकडून सन २००० मध्ये ठाणे शहराला प्रतिष्ठित ' स्वच्छ शहर पुरस्कार ' प्रदान करण्यात आला.

श्रीस्थानक ते एका आधुनिक शहरापर्यंतचा ठाणे शहराचा हा विकास थक्क करणारा आहे. सामाजिक, सांस्कृतिक, ऐतिहासिक आणि साहित्यिक वारसा लाभलेलं हे शहर खरोखरीच देशाच्या नकाश्यावर मानाने विराजमान झाले आहे.
ठाणे महानगरपालिके विषयी
कार्यालयीन कामकाज
ठाणे शहरातील सुविधा
ठाण्यातील करमणुक

© 2017 टीएमसी. सर्व हक्क राखीव.
\
\
Designed & Powered by TMC IT Department